Trồng dừa theo VietGAP – Phòng trừ sâu đầu đen

Sâu đầu đen đang trở thành một mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành trồng dừa. Nếu không có biện pháp kiểm soát hiệu quả, dịch bệnh này sẽ gây ảnh hưởng đến chất lượng dừa và xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Tình trạng dừa bị nhiễm sâu bệnh chủ yếu là do quá trình trồng và chăm sóc chưa hiệu quả. Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP vào quá trình sản xuất dừa sẽ giúp nông dân phòng trừ sâu bệnh hại, đem lại năng suất cao, chất lượng tốt cho ngành dừa. 

Sâu đầu đen là gì? 

Sâu đầu đen là loài bản địa tại một số nước ở vùng Nam Á như Ấn Độ, Sri Lanka, Pakistan hay ở khu vực Đông Nam Á như Indonesia, Campuchia, Thái Lan và Myanmar. Riêng tại Việt Nam, loài sâu này xuất hiện lần đầu tiên vào tháng 7/2020 tại ấp Giồng Tre, xã Phú Long, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre, gây hại nặng 02 ha dừa giai đoạn 15 – 20 năm tuổi.

Đặc điểm nhận dạng

Sâu đầu đen có tên khoa học là Opisina arenosella walker, thuộc họ bướm đêm, bộ cánh vảy. Trứng đầu đen có hình cầu, màu trắng đục, sắp nở chuyển màu hồng. Trứng được đẻ rải rác ở mặt dưới lá. Giai đoạn trứng kéo dài 4 – 5 ngày. 

Sâu đầu đen có vòng đời 46 – 65 ngày. Các giai đoạn phát triển gồm: Trứng, ấu trùng hay còn gọi là sâu (Có màu nâu sáng và các sọc nâu chạy dọc cơ thể), nhộng, thành trùng hay còn gọi là bướm (Có đốm xám nhạt và đen trên cánh, có thể đẻ từ 49 – 490 trứng).

Ở giai đoạn ấu trùng kéo dài từ 32 – 48 ngày, sâu tuổi nhỏ có phần đầu màu đen, càng lớn thì phần đầu của sâu chuyển sang màu nâu. Đây là giai đoạn sâu cắn phá, gây hại trên cây dừa.

Mức độ tàn phá vườn dừa của sâu đầu đen 

Cách thức gây hại: 

• Sâu cạp phần biểu bì ở mặt dưới của lá, nhả tơ bao phủ xung quanh cơ thể kết dính phân và các mảnh vụn tạo thành nơi trú ẩn giống như đường hầm và ẩn nấp bên trong. Sau đó hóa nhộng, vũ hóa thành bướm bay đi.
• Sâu tấn công từ các tàu lá già phía dưới trước, đến các tàu lá phía trên, sau đó tấn công vỏ trái, cuối cùng làm cây dừa suy kiệt hoàn toàn.

Mức độ thiệt hại:

• Cây dừa bị sâu đầu đen gây hại, sẽ khiến các tàu dừa cháy khô từ những lá già bên dưới, sau đó dần lên các lá bên trên và các tàu lá non trên ngọn. 
• Khi nơi trú ẩn của sâu bị động, chúng sẽ nấp vào trong tổ hoặc nhả tơ xuống đất, sâu non tấn công cả vỏ trái.
• Khi sâu đầu đen bùng phát ở diện rộng và nghiêm trọng, hàng nghìn cây dừa có thể bị ảnh hưởng và bị tàn phá. 

Ảnh hưởng của sâu đầu đen đến chất lượng dừa và tình hình xuất khẩu

Thực trạng sâu đầu đen hại dừa ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long

Tính đến tháng 10/2024 sâu đầu đen đang gây hại tại 6 tỉnh gồm Bến Tre, Tiền Giang, Vĩnh Long, Trà Vinh, Sóc Trăng và Kiên Giang với diện tích bị nhiễm gần 1.010 ha. Trong đó 2 tỉnh bị thiệt hại lớn nhất là Bến Tre và Tiền Giang.

Tỉnh Bến Tre là tỉnh có diện tích dừa lớn nhất cả nước với gần 80 nghìn ha và cung cấp khoảng 80% sản lượng dừa của cả nước. Từ đầu năm đến nay, loài sâu này đã tàn phá hơn 630 ha dừa của tỉnh. Trong đó có 240 ha dừa đã được cứu và 94 ha dừa phải đốn bỏ. Địa bàn tỉnh Tiền Giang, sâu đầu đen gây hại chủ yếu ở huyện Chợ Gạo với tổng diện tích dừa bị nhiễm sâu bệnh là 272 ha. Trong đó có 115 ha bị nhiễm mức độ nhẹ, 70 ha ở mức độ trung bình và 85 ha ở mức độ nặng. 

Dừa là nguồn thu nhập chính của nông dân, tuy nhiên do ảnh hưởng của sâu đầu đen, dừa mất năng suất khiến nông dân không có thu nhập. Bên cạnh đó vườn dừa bị sâu đầu đen tấn công nên có cây không cho ra quả, và một số quả cũng bị sâu gây hại. Điều này tác động trực tiếp đến nền kinh tế địa phương và nguồn dừa xuất khẩu sang các nước.

Nguyên nhân khiến sâu đầu đen hại dừa bùng phát

Nguyên nhân dẫn đến thực trạng này bao gồm:

• Người dân chưa có nhận thực cao về việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP trồng trọt trong trồng dừa. Do lối canh tác truyền thống, thiếu kỹ thuật trồng và chăm sóc cây dừa. Nên khi có dịch bệnh sâu hại, nông dân chưa có biện pháp kịp thời để phòng ngừa.
• Do thời tiết nắng nóng, lượng mưa ít tạo điều kiện thuận lợi cho sâu phát triển nhanh. Vì vậy, có rất nhiều vườn dừa bị sâu ăn khô đọt, không thể phục hồi, phải đốn bỏ hoàn toàn, khiến nông dân mất trắng chi phí đầu tư. 
• Mặt khác, việc nông dân sử dụng thuốc BVTV không tuân thủ nguyên tắc 4 đúng trong tiêu chuẩn VietGAP và sử dụng drone để xịt thuốc diệt trừ sâu bệnh hại một cách bừa bãi khiến sâu đầu đen bùng phát trong thời gian qua.

Các biện pháp phòng trừ sâu đầu đen hại dừa

Trước tình hình gây hại và sự phát triển của sâu đầu đen, Chi cục trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã đưa ra một số biện pháp giúp người dân chủ động trong việc quản lý và diệt sâu hại dừa: 

Biện pháp canh tác 

Nâng cao nhận thức sản xuất dừa theo tiêu chuẩn VietGAP để đảm bảo chất lượng dừa, hạn chế sâu bệnh hại. Thường xuyên kiểm tra vườn, kịp thời phát hiện và xử lý khi bị sâu đầu đen tấn công, kịp thời báo chính quyền địa phương hỗ trợ cách xử lý.

Khi phát hiện vườn dừa có dấu hiệu của sâu đầu đen tấn công cần cắt tỉa và tiêu hủy tàu lá/lá chét bị sâu gây hại sau đó đốt hoặc vùi xuống nước nhằm làm giảm mật số sâu hại hiệu quả, an toàn cho người và môi trường. Đây là biện pháp quan trọng và cần thiết phải thực hiện ngay sau khi phát hiện sâu gây hại dừa. 

Biện pháp sinh học

Sâu đầu đen hại dừa có rất nhiều loại thiên địch tấn công chúng trong tự nhiên như: Ong ký sinh diệt sâu đầu đen, ong bắp cày, bọ xít bắt mồi, kiến vàng, bọ đuôi kìm, … Biện pháp này đã được Thái Lan áp dụng thành công trong việc kiểm soát sâu đầu đen hại dừa bằng ong ký sinh. 

Tuy nhiên, việc sử dụng thiên địch cần được triển khai sớm trong điều kiện mật số sâu chưa cao, do thiên địch cần có thời gian sinh sôi và thích nghi với môi trường. Biện pháp này chưa được nhiều nông dân áp dụng. 

Biện pháp hóa học

Sử dụng thuốc BVTV theo nguyên tắc 4 đúng của VietGAP để đảm bảo hiệu quả của thuốc.

Nông dân cần cắt tỉa, tiêu huỷ tàu lá trước khi phun thuốc BVTV nhằm giảm mật số sâu hại, tăng khả năng tiếp xúc sâu non và tăng hiệu quả của thuốc. Hạn chế vận chuyển cây dừa và trái dừa bị nhiễm sâu đầu đen sang các vùng khác hạn chế lây lan. Phun thuốc lúc trời ít gió, dùng máy phun áp suất cao phun ướt đều các tàu và cả buồng trái.

• Nếu vườn bị thiệt hại nhẹ: Sử dụng thuốc trừ sâu sinh học Bt (Bacillus thuringiensis), nấm xanh (Metarhizium sp.), nấm trắng (Beauveria sp.) phun ướt đẫm đều ở mặt dưới lá, có thể phun nhiều lần cách nhau 5 – 7 ngày.

• Nếu vườn bị thiệt hại nặng: Khi sâu tuổi nhỏ phun 2 lần cách nhau 7 – 10 ngày một trong 2 loại thuốc sau:
  • Phun thuốc trừ sâu gốc Flubendiamide: Takumi 20WG liều lượng 5gam/bình 25 lít nước phun 4 – 5 cây tùy tuổi cây phun ướt đẫm đều 2 mặt lá (theo thí nghiệm của Chi cục Trồng trọt và BVTV, thuốc Takumi có hiệu quả cao trong phòng trị sâu đầu đen hại dừa và an toàn với tôm cá).
  • Phun thuốc trừ sâu gốc Emamectin benzoate (Map Winner 5WG…) với lượng nước khoảng 6 lít/cây (tùy thuộc vào tán dừa), nồng độ thuốc pha tùy theo hàm lượng hoạt chất của thuốc thương phẩm, phun ướt đẫm đều ở mặt dưới lá, phun 2 lần cách nhau 7-10 ngày.

Áp dụng VietGAP trong trồng dừa không chỉ giúp phòng trừ hiệu quả sâu đầu đen mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường trong và ngoài nước. 

Dịch bệnh sâu đầu đen bùng phát đã khiến nhiều vùng trồng dừa bị giảm năng suất và đốn bỏ những cây bị nhiễm bệnh. Vì vậy, các địa phương cần tăng cường công tác điều tra kịp thời để phát hiện, khoanh vùng diện tích dừa bị sâu đầu đen tàn phá nhằm thực hiện biện pháp quản lý tổng hợp. Bên cạnh đó, nông dân cần mở rộng quy mô sản xuất dừa theo tiêu chuẩn VietGAP để hạn chế sâu bệnh hại, nâng cao chất lượng sản phẩm và tạo điều kiện thuận lợi cho mở cửa thị trường xuất khẩu. Đây là hướng đi bền vững, góp phần xây dựng thương hiệu dừa Việt Nam, mang lại lợi ích kinh tế lâu dài cho người nông dân. 

Xem thêm: 
Hướng dẫn thực hiện VietGAP cho sản xuất nông nghiệp đạt hiệu quả cao
VietGAP trồng trọt và những quy định của VietGAP trồng trọt