Tình hình xuất khẩu thanh long của Việt Nam đang trải qua giai đoạn thách thức do sự cạnh tranh từ Trung Quốc và yêu cầu chất lượng ngày càng cao từ các thị trường quốc tế. Mặc dù vẫn là mặt hàng chủ lực, ngành thanh long cần chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào đa dạng hóa thị trường và nâng cao tiêu chuẩn sản xuất để phục hồi và phát triển bền vững.
Tình hình xuất khẩu thanh long Việt Nam
Thanh long là một trong những loại trái cây xuất khẩu chủ lực, đóng góp đáng kể vào tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Trong nhiều năm trước 2022, thanh long giữ vị trí “trái cây tỷ đô”, là mặt hàng dẫn đầu ngành. Đỉnh cao là năm 2018 với kim ngạch xuất khẩu gần 1,3 tỷ USD.
Tuy nhiên, tình hình xuất khẩu thanh long của Việt Nam đã chứng kiến sự sụt giảm đáng kể trong những năm gần đây. Năm 2022, kim ngạch giảm xuống còn 642 triệu USD, và năm 2023 đạt khoảng 620 triệu USD. Trong 9 tháng đầu năm 2024, kim ngạch tiếp tục xu hướng giảm, chỉ đạt 391,6 triệu USD, giảm 19,8% so với cùng kỳ năm 2023. Các chuyên gia dự báo, kim ngạch xuất khẩu cả năm 2024 có thể chỉ đạt khoảng 520 triệu USD.
Sự sụt giảm này đã khiến thanh long mất vị trí số 1 về giá trị xuất khẩu vào tay sầu riêng. Mặc dù vậy, thanh long vẫn là mặt hàng có sản lượng xuất khẩu nhiều nhất của Việt Nam và thường xuyên đứng ở vị trí thứ 2 trong nhóm rau quả xuất khẩu. Đầu năm 2025, thanh long có sự phục hồi đáng chú ý, thậm chí vượt qua sầu riêng trong một số tháng đầu năm, cho thấy khả năng linh hoạt và tiềm năng thị trường vẫn còn.
Thị trường xuất khẩu thanh long chủ lực
Theo tình hình xuất khẩu của thanh long Việt Nam, thị trường đang có sự phân hóa rõ rệt, với sự thay đổi trong chiến lược và yêu cầu từ các đối tác lớn.
Trung Quốc (Thị trường truyền thống): Đây vẫn là thị trường nhập khẩu thanh long lớn nhất của Việt Nam, thường chiếm 70-80% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường này đang là một thách thức lớn. Trong 8 tháng đầu năm 2024, kim ngạch xuất khẩu thanh long sang Trung Quốc giảm tới 30,9% so với cùng kỳ, do quốc gia này đã mở rộng diện tích trồng thanh long nội địa và áp dụng các quy định nghiêm ngặt hơn (chuyển từ tiểu ngạch sang chính ngạch, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật).
Thị trường tiềm năng và cao cấp: Để giảm thiểu rủi ro, Việt Nam đang tích cực đa dạng hóa thị trường. Xuất khẩu thanh long sang các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn cao như Ấn Độ, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc và EU đang tăng trưởng khả quan.
Ấn Độ nổi lên như một thị trường tiềm năng với dân số đông và nhu cầu tiêu thụ trái cây nhiệt đới tăng, dù chi phí logistics còn phức tạp.
Hoa Kỳ chiếm gần 10% kim ngạch xuất khẩu và đang được xúc tiến đàm phán để công nhận phương pháp xử lý bằng hơi nước nóng, giúp giảm chi phí xuất khẩu.
Các thị trường như Đức, Anh, Úc cũng đang gia tăng nhập khẩu thanh long Việt Nam.
Việc chuyển hướng sang xuất khẩu chính ngạch và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm của thị trường khó tính là chiến lược then chốt để đảm bảo sự ổn định và tăng trưởng bền vững cho tình hình xuất khẩu thanh long của Việt Nam.
Những khó khăn khi xuất khẩu thanh long
Tình hình xuất khẩu thanh long Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức, ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình xuất khẩu thanh long của Việt Nam:
Sự cạnh tranh từ các nước:
Trung Quốc đã tăng mạnh diện tích trồng, vượt quy mô cả nước ta và tự chủ được nguồn cung lớn, làm giảm nhu cầu nhập khẩu thanh long từ Việt Nam.
Các quốc gia khác như Thái Lan, Ấn Độ, Israel, Mexico cũng đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu thanh long, đặc biệt là các giống mới, chất lượng cao hơn. Ấn Độ có kế hoạch tăng diện tích trồng lên 50.000 ha.
Phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc: Sự phụ thuộc quá lớn (trên 70% sản lượng) tạo ra rủi ro cao khi chính sách nhập khẩu của nước này thay đổi. Việc chuyển từ tiểu ngạch sang chính ngạch đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt về mã vùng trồng, mã cơ sở đóng gói và kiểm dịch thực vật.
Vấn đề chất lượng và giống cây: Giống thanh long ruột trắng truyền thống của Việt Nam dù có mẫu mã đẹp nhưng vị thường nhạt hơn so với giống ruột đỏ hoặc thanh long vỏ vàng của đối thủ. Việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và chưa chuẩn hóa quy trình canh tác khiến sản phẩm dễ bị tồn dư hóa chất, không đạt tiêu chuẩn của các thị trường cao cấp như EU, Anh (yêu cầu kiểm tra dư lượng cao).
Hạn chế về công nghệ sau thu hoạch: Công nghệ bảo quản thanh long tươi của Việt Nam còn hạn chế, khó bảo quản được đến 60 ngày. Điều này gây khó khăn cho việc vận chuyển bằng đường biển đến các thị trường xa như Mỹ, Châu Âu, khiến chi phí logistics tăng cao do phải vận chuyển bằng đường hàng không.
Giải pháp và chiến lược thúc đẩy xuất khẩu thanh long
Để nâng cao tình hình xuất khẩu thanh long của Việt Nam và đảm bảo sự phát triển bền vững, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:
Tái cơ cấu sản xuất và nâng cao chất lượng:
Cải tạo giống: Khuyến khích chuyển đổi sang các giống thanh long ruột đỏ, ruột tím, hoặc các giống vỏ vàng có chất lượng cao, ngọt, giòn và phù hợp với thị hiếu thị trường xuất khẩu.
Chuẩn hóa vùng trồng: Mở rộng diện tích thanh long đạt các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP, VietGAP và xây dựng thương hiệu vùng trồng, chỉ dẫn địa lý. Tập trung quản lý và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn để đáp ứng tiêu chuẩn dư lượng của các thị trường khó tính.
Đa dạng hóa thị trường và hình thức xuất khẩu:
Mở rộng thị trường: Tích cực xúc tiến thương mại, đàm phán mở cửa thị trường mới và tăng cường thâm nhập vào các thị trường cao cấp như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và Ấn Độ.
Tăng cường chế biến sâu: Phát triển các sản phẩm chế biến từ thanh long như thanh long sấy dẻo, sấy lạnh, nước ép, bột thanh long. Sản phẩm chế biến có thời hạn sử dụng dài hơn, giảm áp lực tiêu thụ quả tươi và mở ra phân khúc thị trường mới, giá trị cao hơn.
Đầu tư công nghệ sau thu hoạch và logistics:
Cải tiến công nghệ bảo quản: Nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ bảo quản hiện đại như sấy lạnh, đông lạnh nhanh IQF, bao bì thông minh (MAP) để kéo dài thời gian bảo quản, giúp xuất khẩu bằng đường biển với chi phí thấp hơn đến các thị trường xa.
Tối ưu hóa chuỗi cung ứng: Xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ từ nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp, đầu tư vào cơ sở hạ tầng kho lạnh, hệ thống logistics để giảm tổn thất sau thu hoạch và đảm bảo chất lượng trái cây.
Tóm lại, để tình hình xuất khẩu thanh long của Việt Nam phát triển bền vững, cần phải chuyển từ chiến lược số lượng sang giá trị và chất lượng, tập trung vào thị trường ngách, đa dạng hóa sản phẩm chế biến, và xây dựng một thương hiệu nông sản Việt Nam uy tín trên toàn cầu.
Liên hệ với Q-CERT ngay hôm nay tại hotline 0961 606 610 hoặc 0962 433 610 để được hỗ trợ kịp thời!
Fanpage: Q-CERT – Niềm tin của nông sản xuất khẩu
Youtube: Chứng nhận Q-CERT
Bài viết liên quan: