Xu hướng nông nghiệp hữu cơ organic hiện nay đang trở thành tâm điểm chuyển dịch mang tính chiến lược của ngành nông nghiệp Việt Nam và toàn cầu, khi người tiêu dùng ngày càng đề cao giá trị sức khỏe, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững. Không chỉ dừng lại ở phân khúc tiêu dùng cao cấp nội địa, việc phát triển các mô hình canh tác đạt chuẩn hữu cơ còn mở ra cơ hội vàng để nông sản Việt Nam thâm nhập sâu rộng vào các chuỗi bán lẻ quốc tế tại Liên minh Châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc.
Động lực thúc đẩy Xu hướng nông nghiệp hữu cơ organic hiện nay phát triển mạnh mẽ
Sự bùng nổ của Xu hướng nông nghiệp hữu cơ organic hiện nay xuất phát từ sự thay đổi căn bản trong nhận thức và thị hiếu của người tiêu dùng trên toàn thế giới. Sau những biến cố về dịch bệnh và ô nhiễm môi trường, người tiêu dùng ngày càng có xu hướng tìm kiếm các nguồn thực phẩm sạch nguyên bản, không tồn dư hóa chất độc hại, không chất biến đổi gen (Non-GMO) và được sản xuất thuận theo tự nhiên. Nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm rau củ, trái cây, chè, cà phê và gia vị hữu cơ tăng trưởng hai con số liên tục tại các thị trường lớn như Bắc Mỹ và Châu Âu.
Bên cạnh yếu tố thị trường, áp lực từ biến đổi khí hậu và thực trạng thoái hóa đất nông nghiệp do lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong nhiều thập kỷ qua là hồi chuông cảnh báo thúc đẩy các quốc gia tái cơ cấu sản xuất. Canh tác hữu cơ giúp phục hồi độ phì nhiêu của đất, bảo tồn nguồn nước ngầm và nuôi dưỡng hệ vi sinh vật có ích. Hơn nữa, các cam kết quốc tế về giảm phát thải ròng (Net Zero) cùng các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như EVFTA, CPTPP) đang dựng lên các “hàng rào kỹ thuật xanh”, đòi hỏi nông sản xuất khẩu bắt buộc phải chứng minh quy trình sản xuất bền vững và thân thiện với môi trường.
Các nguyên tắc cốt lõi và tiêu chuẩn kỹ thuật trong canh tác hữu cơ
Nông nghiệp hữu cơ không đơn thuần là việc ngừng sử dụng hóa chất một cách thụ động, mà là một hệ thống quản lý sản xuất toàn diện dựa trên nguyên tắc “4 Không” nghiêm ngặt: Không sử dụng phân bón hóa học tổng hợp; Không sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc trừ cỏ hóa học; Không sử dụng chất kích thích tăng trưởng; Không sử dụng giống cây trồng và sinh vật biến đổi gen (GMO). Mọi can thiệp vào quá trình sinh trưởng của cây trồng đều phải sử dụng các biện pháp sinh học, cơ học hoặc vật tư có nguồn gốc tự nhiên đã được kiểm duyệt cho phép.
Về mặt kỹ thuật, để được chứng nhận hữu cơ theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041 hoặc các tiêu chuẩn quốc tế như USDA Organic (Hoa Kỳ), EU Organic (Châu Âu), JAS (Nhật Bản), trang trại bắt buộc phải trải qua giai đoạn chuyển đổi (Conversion period) kéo dài từ 2 đến 3 năm. Trong thời gian này, mẫu đất và mẫu nước ngầm phải được phân tích định kỳ tại phòng kiểm nghiệm được chỉ định để bảo đảm không còn lưu tồn kim loại nặng hay hóa chất bảo vệ thực vật. Ngoài ra, việc xây dựng vùng đệm cách ly với các khu vực canh tác vô cơ lân cận và quản lý nhật ký canh tác điện tử là điều kiện bắt buộc. Đối với các trang trại đang canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, đây chính là nền tảng thuận lợi nhất để nâng cấp lên các tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế.
Những rào cản và thách thức thực tế của nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam
Mặc dù mở ra tiềm năng thương mại to lớn, các chủ trang trại và hợp tác xã tại Việt Nam khi bước vào con đường sản xuất hữu cơ vẫn phải đối diện với nhiều thách thức không nhỏ. Thách thức lớn nhất nằm ở sự sụt giảm năng suất trong giai đoạn đầu chuyển đổi, khi đất đai chưa kịp hồi sinh hệ sinh thái tự nhiên và cây trồng dễ bị sâu bệnh tấn công. Chi phí nhân công làm cỏ thủ công, chi phí ủ phân vi sinh compost và chi phí kiểm soát dịch hại sinh học thường cao hơn đáng kể so với phương thức canh tác truyền thống.
Thêm vào đó, nguy cơ nhiễm chéo hóa chất từ nguồn nước tưới hoặc không khí từ các hộ canh tác vô cơ liền kề luôn là mối đe dọa tiềm ẩn khiến lô hàng có nguy cơ bị phát hiện dư lượng hóa chất. Thị trường vật tư nông nghiệp hữu cơ trong nước vẫn còn manh mún, chưa có nhiều chế phẩm sinh học đặc trị sâu bệnh hiệu quả cao. Việc thiếu hụt chuỗi logistics lạnh chuyên biệt và sự e ngại của người tiêu dùng trước tình trạng vàng thau lẫn lộn trên thị trường cũng đặt ra bài toán khó về tính minh bạch và chi phí đánh giá chứng nhận độc lập của các tổ chức uy tín.
Chiến lược nâng tầm nông sản hữu cơ organic phục vụ xuất khẩu chính ngạch
Để nông sản hữu cơ Việt Nam bứt phá thành công trên thị trường quốc tế, các đơn vị sản xuất cần xây dựng chiến lược liên kết chuỗi giá trị bài bản từ vùng nguyên liệu đến bàn ăn. Việc quy hoạch các vùng chuyên canh tập trung có quy mô lớn gắn liền với việc đăng ký cấp Mã số vùng trồng (PUC) và mã số cơ sở đóng gói (PHC) là bước đi bắt buộc. Đồng thời, các nhà máy chế biến sâu phải áp dụng đồng bộ hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn ISO 22000 hoặc HACCP để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm chéo trong quá trình sơ chế, bảo quản.
Đặc biệt, đối với thị trường Trung Quốc – một trong những quốc gia nhập khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam, theo quy định của Lệnh 280 (thay thế và hợp nhất Lệnh 248 và 249 của Hải quan Trung Quốc), toàn bộ các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm hữu cơ xuất khẩu đều phải hoàn tất thủ tục đăng ký và được cấp mã số GACC trên hệ thống CIFER. Bao bì sản phẩm hữu cơ xuất khẩu cần sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, in rõ nhãn hiệu chứng nhận hữu cơ, mã số GACC và mã QR truy xuất nguồn gốc minh bạch để gia tăng tối đa niềm tin đối với các nhà thu mua quốc tế.
Dịch vụ đánh giá chứng nhận tại Q-CERT
Q-CERT tự hào là tổ chức chứng nhận độc lập uy tín hàng đầu tại Việt Nam, chuyên cung cấp các giải pháp đánh giá chứng nhận chất lượng và hỗ trợ kỹ thuật vùng trồng, cơ sở chế biến nông sản xuất khẩu:
- Đánh giá cấp chứng nhận VietGAP Trồng trọt / Thủy sản và chứng nhận hệ thống nông nghiệp hữu cơ.
- Đánh giá chứng nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm HACCP / ISO 22000 cho nhà máy và cơ sở đóng gói nông sản.
- Hướng dẫn đôn đốc giám sát kỹ thuật vùng trồng và hỗ trợ thủ tục hồ sơ đăng ký mã số xuất khẩu GACC sang thị trường Trung Quốc theo Lệnh 280.
Đồng hành cùng các hợp tác xã và doanh nghiệp bắt kịp Xu hướng nông nghiệp hữu cơ organic hiện nay, Q-CERT triển khai dịch vụ đánh giá chứng nhận độc lập theo đúng các chuẩn mực kỹ thuật quốc gia và quốc tế. Chúng tôi hỗ trợ rà soát hiện trạng thực địa, hướng dẫn cơ sở hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ, kết nối lấy mẫu phân tích tại các phòng kiểm nghiệm được chỉ định đạt chuẩn ISO/IEC 17025 và hỗ trợ kỹ thuật kê khai mã số CIFER nhanh chóng, giúp nông sản hữu cơ Việt Nam tự tin khẳng định thương hiệu và thông quan thuận lợi trên thị trường toàn cầu.
Doanh nghiệp có thắc mắc hoặc cần hỗ trợ, liên hệ Q-CERT qua hotline 096.1606.610 hoặc 096.2433.610 ngay hôm nay để được hỗ trợ kịp thời!
Fanpage: Q-CERT – Niềm tin của nông sản xuất khẩu
Youtube: Chứng nhận Q-CERT
Bài viết liên quan: