Khám phá tiêu chuẩn ISO 22000: Các yêu cầu, cấu trúc và lợi ích của Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm

Trong bối cảnh vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm ngày càng được đề cao, việc áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000 – Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm là điều hết sức cần thiết. Tiêu chuẩn này đưa ra các nguyên tắc, yêu cầu để hạn chế tối đa những rủi ro về hệ thống quản lý thực phẩm. Dưới đây là một số nội dung về tiêu chuẩn ISO 22000 mà Q-CERT muốn cung cấp đến bạn.

Khái quát về tiêu chuẩn ISO 22000 – Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm

Áp dụng mô hình quản lý hệ thống an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn ISO 22000 giúp doanh nghiệp phân công rõ ràng chức năng, nhiệm vụ của các thành viên trong quy trình hoạt động. Điều này tạo nên sự phối hợp nhịp nhàng và hiệu quả trong công tác điều hành của mỗi doanh nghiệp.

Tiêu chuẩn ISO 22000 là gì?

Tiêu chuẩn ISO 22000 là tiêu chuẩn về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, được xây dựng bởi tổ chức tiêu chuẩn hóa toàn cầu ISO. Tiêu chuẩn này kết hợp và bổ sung các yêu cầu trọng tâm của ISO 9001 và HACCP – Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn để mang đến giải pháp làm việc hiệu quả và khả năng kiểm soát mọi mối nguy gây mất an toàn thực phẩm.

Các phiên bản ISO 22000

Tiêu chuẩn ISO ra đời từ năm 2005, đã trải qua một số phiên bản và cập nhật trong quá trình phát triển. Hiện tại, ISO 22000:2018 là phiên bản mới nhất mà các doanh nghiệp đang áp dụng. Mỗi một phiên bản sẽ có sự khác nhau, dưới đây thông tin chi tiết về các phiên bản của ISO 22000.

Phiên bản ISO 22000:2005

Phiên bản ISO:2005 được ra đời vào năm 2005 với mục đích thiết lập các quy định, yêu cầu về việc quản lý an toàn của thực phẩm trong quá trình sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu.

Phiên bản ISO 22000:2018

Phiên bản ISO 22000:2018 là một bản cập nhật quan trọng của tiêu chuẩn ISO 22000:2005. Tiêu chuẩn này hướng đến tiếp cận và quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm dựa trên các rủi ro mà doanh nghiệp có thể phải đối mặt. Đặc biệt là với cấu trúc cấp cao tương tự như ISO 9001 & ISO 14001, việc tích hợp hệ thống quản lý sẽ dễ dàng hơn nhiều.

Lợi ích khi áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000:2018

Tiêu chuẩn ISO 22000:2018 mang lại nhiều lợi ích quan trọng cho các tổ chức trong ngành công nghiệp thực phẩm và đối với người tiêu dùng. Dưới đây là một số lợi ích quan trọng.

Lợi ích của tiêu chuẩn ISO 22000:2018 đối với doanh nghiệp

Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến, phân phối và kinh doanh sản phẩm áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000:2018 doanh nghiệp sẽ được hưởng những lợi ích quan trọng dưới đây.

• Nâng cao quy trình sản xuất chất lượng của doanh nghiệp, từ đó kiểm soát được các nguy cơ liên quan đến xử lý sản phẩm và dịch vụ. Điều này giúp cải thiện hiệu suất sản xuất, giảm thiểu lãng phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.
• Cung cấp ra thị trường sản phẩm chất lượng giúp nâng cao uy tín và sự hài lòng của khách hàng.
• Tuân thủ tiêu chuẩn ISO 22000:2018 là cơ sở để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường xuất khẩu khó tính, tạo ra cơ hội kinh doanh mới.
• Tuân thủ tiêu chuẩn ISO 22000:2018 giúp doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu pháp lý và quy định về an toàn thực phẩm, giảm thiểu rủi ro pháp lý.
• Sở hữu chứng nhận ISO 22000:2018 doanh nghiệp được hưởng một số quyền lợi của nhà nước theo Nghị định số 15/2018/NĐ-CP như: Miễn thủ tục công bố đủ điều kiện sản xuất, không bắt buộc các doanh nghiệp đang sở hữu chứng nhận ISO 22000 kiểm nghiệm sản phẩm định kỳ.

Lợi ích của tiêu chuẩn ISO 22000:2018 đối với người tiêu dùng

Với người tiêu dùng tiêu chuẩn ISO 22000:2018 mang đến nhiều lợi ích quan trọng như:

• Được sử dụng sản phẩm an toàn, chất lượng nên ít gặp các vấn đề về sức khỏe liên quan đến vệ sinh thực phẩm.
• An tâm hơn khi mua sản phẩm đạt chứng nhận an toàn thực phẩm
• Sản phẩm cung cấp ra thị trường có thông tin minh bạch giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin về nguồn gốc và quy trình sản xuất của sản phẩm.

Cấu trúc và yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000:2018

Để mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp và sức khỏe của người tiêu dùng, tiêu chuẩn ISO 22000:2018 đã thiết lập một cấu trúc cụ thể và đặt ra các yêu cầu quan trọng như sau.

Cấu trúc của tiêu chuẩn ISO 22000:2018

Tiêu chuẩn ISO 22000 ban hành năm 2018, được áp dụng cấu trúc bậc cao (HLS – High Level Structure), nhằm tạo ra sự đồng nhất và dễ dàng tích hợp giữa các tiêu chuẩn khác nhau, giúp doanh nghiệp quản lý hiệu quả hơn và giảm thiểu sự trùng lặp trong việc thực hiện nhiều tiêu chuẩn khác nhau.

Cấu trúc HLS bao gồm 10 phần cơ bản, bao gồm:

Phần 1: Phạm vi
Phần 2: Tham chiếu tài liệu
Phần 3: Định nghĩa
Phần 4: Nguyên tắc của hệ thống quản lý
Phần 5: Trách nhiệm của lãnh đạo
Phần 6: Lập kế hoạch
Phần 7: Hỗ trợ
Phần 8: Thực thi và hoạch định
Phần 9: Đánh giá hiệu suất
Phần 10: Cải thiện

Cấu trúc bậc cao này giúp các doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý chất lượng, nhất quán trong việc quản lý và tổ chức.

Yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000:2018

Tiêu chuẩn ISO 22000:2018 đưa ra những yêu cầu cụ thể để các doanh nghiệp phải tuân thủ nhằm xây dựng quy trình sản xuất hiệu quả và cải tiến liên tục hệ thống an toàn thực phẩm. Các yêu cầu này nêu rõ các vấn đề ảnh hưởng tới vệ sinh an toàn thực phẩm từ khâu nguyên liệu đầu vào đến sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển. Dưới đây là một số yêu cầu chính của tiêu chuẩn ISO 22000:2018:

• Thiết lập, triển khai và duy trì hệ thống quản lý an toàn thực phẩm phù hợp với yêu cầu của tiêu chuẩn.
• Xác định các nguy cơ liên quan đến an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất và quy trình cung ứng thực phẩm.
• Thiết lập các biện pháp kiểm soát và quản lý rủi ro.
• Phát triển và thực hiện chính sách an toàn thực phẩm phù hợp với mục tiêu và cam kết đề ra.
• Đảm bảo rằng tất cả nhân viên liên quan đến quá trình sản xuất và cung ứng thực phẩm được đào tạo kiến thức ISO 22000:2018.
• Thiết lập các biện pháp kiểm tra giám sát để đảm bảo tính hiệu quả của hệ thống.
• Có những đánh giá để cải thiện liên tục hệ thống quản lý.
• Ghi chép và lưu trữ lại hồ sơ về hiệu suất của hệ thống.
• Trao đổi thông tin liên lạc để đảm bảo giao tiếp hiệu quả cả nội bộ lẫn bên ngoài nhằm đảm bảo thực phẩm từ khâu sản xuất tới tiêu thụ được thống nhất về chất lượng và độ an toàn.
• Tổ chức cuộc họp nội bộ để đánh giá hiệu quả của việc áp dụng hệ thống hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
• Có giải pháp cho những tình huống cần xử lý khẩn cấp.
• Quy trình áp dụng hệ thống quản lý cần ghi thành văn bản rõ ràng phục vụ việc kiểm tra, đánh giá
• Tuân thủ 7 quy tắc của HACCP.
• Áp dụng các chương trình tiên quyết thích hợp với nhu cầu của hệ thống như: GAP, GVP, GMP, GHP, GPP, GDP và GTP.

Điều kiện để xin chứng nhận ISO 22000:2018

Chứng nhận ISO 22000:2018 mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Để đạt được chứng này, doanh nghiệp cần đạt các điều kiện sau:

• Cần nắm vững yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000: Trước tiên doanh nghiệp cần tìm hiểu và nắm vững các yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000:2018 để áp dụng vào hệ thống quản lý an toàn thực phẩm của mình.
• Thực hiện đánh giá nội bộ ban đầu: Tiến hành đánh giá ban đầu về tình hình thực tế sản xuất của doanh nghiệp. Điều này giúp doanh nghiệp xác định những điểm mạnh, điểm yếu và tìm giải pháp điều chỉnh để đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000:2018.
• Xác định vai trò lãnh đạo và nguồn lực hiện có: Tập trung vào lãnh đạo, xác định lãnh đạo chịu trách nhiệm cho việc triển khai và duy trì hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Đồng thời, đảm bảo nguồn lực cần thiết và truyền đạt thông tin đến mọi nhân viên.
• Thiết lập tài liệu theo yêu cầu của hệ thống quản lý: Xây dựng tài liệu, ghi chép hồ sơ như các quy trình, biểu mẫu theo yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000:2018. Đảm bảo rằng tất cả các tài liệu, quy trình, biểu mẫu và hướng dẫn có sự liên kết hợp lý để cán bộ, nhân viên dễ dàng truy cập thông tin cần thiết và hiểu rõ cách thực hiện các quy trình.

Quy trình áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000:2018 cho doanh nghiệp

Bước 1: Doanh nghiệp tìm hiểu thông tin tiêu chuẩn, xem xét sự phù hợp và tiến hành áp dụng tiêu chuẩn vào hệ thống quản lý.
Bước 2: Xác định lãnh đạo có năng lực của doanh nghiệp. Tiến hành đào tạo về tiêu chuẩn ISO 22000:2018 và đào tạo đánh giá nội bộ.
Bước 3: Doanh nghiệp thực hiện đánh giá hệ thống quản lý bằng việc phân tích mối nguy gây mất an toàn thực phẩm và xác định các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
Bước 4: Xây dựng các quy trình và hướng dẫn thực hiện công việc để kiểm soát mối nguy gây mất an toàn thực phẩm.
Bước 5: Vận hành theo các quy trình đã thiết lập. Trong quá trình thực hiện, cần lưu trữ lại hồ sơ, bằng chứng thực hiện, đặc biệt là hồ sơ tại các công đoạn kiểm soát mối nguy an toàn thực phẩm.
Bước 6: Doanh nghiệp cần đánh giá nội bộ để giám sát và đảm bảo tuân thủ theo đúng yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000:2018.
Bước 7: Sau đánh giá nội bộ, cần có sự xem xét của lãnh đạo cao nhất. Từ đây, doanh nghiệp tự kết luận hệ thống quản lý của mình đã phù hợp và đáp ứng tiêu chuẩn ISO 22000:2018 hay chưa.
Bước 8: Doanh nghiệp đăng ký chứng nhận với tổ chức chứng nhận có năng lực.
Bước 9: Thực hiện đánh giá khắc phục và đánh giá giám sát định kỳ sau chứng nhận.

Những thách thức khi doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000

Áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000 giúp doanh nghiệp đạt được nhiều lợi ích về giảm thiểu rủi ro lãng phí trong quá trình thực hiện. Tuy nhiên, khi áp dụng ISO 22000, các doanh nghiệp vẫn gặp phải không ít những thách thức như:

• Doanh nghiệp chưa nhận thức được hết tầm quan trọng của ISO 22000 cộng với đó là tâm lý ngại thay đổi đã trở thành trở ngại khi áp dụng tiêu chuẩn ISO.
• Lãnh đạo chưa có sự quan tâm sâu sắc trong khâu quản lý.
• Khó khăn trong việc xây dựng hệ thống tài liệu, dẫn đến việc không xây dựng được quy trình làm việc rõ ràng.
• Thiếu sự nhất quán trong quá trình làm việc từ ban lãnh đạo đến nhân viên.
• Cần đầu tư về cơ sở hạ tầng theo tiêu chuẩn của ISO 22000 nên doanh nghiệp gặp khó khăn về mặt tài chính.
• Doanh nghiệp không đủ nguồn lực thực hiện.

Tình hình áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000 ở Việt Nam

Do nhu cầu về thực phẩm sạch ngày càng tăng, doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc tuân thủ tiêu chuẩn ISO 22000. Tính đến hiện tại có rất nhiều doanh nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm, các doanh nghiệp bán lẻ, cung cấp dịch vụ thực phẩm như nhà hàng, khách sạn, các tổ chức cung cấp dịch vụ làm sạch và vệ sinh thực phẩm đã áp dụng và đạt chứng nhận về ISO 22000.

Về phía nhà nước cũng đã có các quy định và hướng dẫn liên quan đến an toàn thực phẩm và quản lý rủi ro để thúc đẩy nhân rộng các doanh nghiệp nhân rộng áp dụng hệ thống an toàn thực phẩm.

Áp dụng tiêu chuẩn ISO 22000:2018 ngày càng trở nên quan trọng đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thực phẩm. Đặc biệt, trong bối cảnh an toàn vệ sinh thực phẩm đang trở thành một nhu cầu bức thiết như hiện nay. Việc lựa chọn và tuân thủ tiêu chuẩn ISO 22000 là hết sức quan trọng nhằm đảm bảo uy tín và phát triển bền vững hơn trong thời đại cạnh tranh toàn cầu.